52. Persian Poetry and Prose

52. Persian Poetry and Prose

ادبیات فارسی معمولاً به دو گونۀ اصلی نظم (شعر) و نثر تقسیم می شود. البته نظم و شعر کمی فرق دارند امّا ما در اینجا آن را نادیده می گیریم.

در شعر، شاعر سخن خود را با نظم خاصّی آرایش می دهد که دارای وزن و قافیه است، امّا در نثر نویسنده سخنی را بدون وزن و قافیه می آورد که معمولاً آزادتر، پراکنده تر و بدون نظم خاصّی است.

 

ایرانیان پیش از اسلام نیز شعر داشته ­اند امّا بسیاری از این اشعار بعد از اسلام از بین رفته است. از ادبیات کهن پیش از اسلام تنها بخش ­هایی از اوستا، کتاب مقدّس زرتشتیان به جا مانده است. پس از پیروزی اسلام در ایران، زبان فارسی که برای نوشتن به کار می رفت کاربرد خود را از دست داد و به مدّت دو قرن زبان عربی زبان حاکم بود و اثر ادبی خاصّی به زبان فارسی نوشته نشد بلکه گونۀ محاوره ای آن زبان یعنی گونۀ دری به طور غیر رسمی در میان مردم عادّی به کار می رفت و در این دو قرن گسترش یافت. به تدریج زبان محاوره تحت تاثیر زبان عربی قرار گرفت و برای نوشتن از خط عربی استفاده شد و در نتیجه پس از این دوره با تلاش ایرانیان زبان فارسی برای نوشتن گسترش یافت و در نتیجه ادبیات فارسی شکل جدیدی پیدا کرد. البته بیشتر ادبیات آن زمان به صورت شعر بود.

در دوره های مختلف تاریخی گاهی شاعران و نویسندگان از حمایت پادشاه برخوردار بودند و گاهی بعضی از پادشاهان دستور خراب کردن کتابخانه ها و سوزاندن کتاب ها را می دادند و نویسندگان و شعرا یا فرار می کردند یا کشته می شدند. برای نمونه، امروزه تنها ابیات کمی از اوّلین شاعران بعد از اسلام وجود دارد، با این حال آثار زیادی از نویسندگان و شاعران ایرانی سده های بعد از اسلام هنوز باقی مانده است که مشهورترین آنها آثار فردوسی، خیّام، نظامی، مولوی، سعدی و حافظ هستند.

 

از نظر شکل و ساختار می توان شعر را به انواع مختلف از جمله قصیده، غزل، مثنوی و رباعی تقسیم کرد. هر دو مصراع شعر یک بیت نامیده می شود و برای مثال، رباعی چهار مصراع، یعنی دو بیت، دارد، امّا غزل دارای ۵ تا ۱۴ بیت است که همۀ آنها هم قافیه و هم وزن هستند و مصراع اوّل شعر هم قافیه با تمام بیت ها است. همچنین موضوعات شعر می تواند عاشقانه، عارفانه، حماسی، آموزشی و غیره باشد.

 

نحوۀ بیان مضامین در شعر با گذشت زمان تغییر می کند ولی در آثار بعضی از شاعران دوره های گوناگون ویژگی های مشترکی وجود دارد و ممکن است شعر کسی که در هزار سال پیش زندگی کرده است با شعر شاعری که صد سال پیش شعر گفته است خصوصیّات مشابه هم داشته باشند.

 

به طور کلّی در هر دوره ای بیشتر شاعران روش ها و سبک های مشابهی را برای سرودن شعر استفاده می کنند که کم و بیش از نظر موضوع، انتخاب کلمات و سختی زبان در یک گروه قرار می گیرند. اگرچه تقسیم بندی اشعار را می توان بر اساس دیدگاه های گوناگون انجام داد، امّا متداول ترین و معمول ترین طبقه بندی سبک ها بر اساس دوره هاست. از این نظر آثار شاعران را در چهار سبک مختلف طبقه بندی می کنند. این چهار سبک عبارتند از:

 

۱- سبک خراسانى که ابتدا شاعران منطقۀ خراسان به آن شیوه شعر می گفتند. شکل آن بیشتر به صورت قصیده و زبان و کلمات آن  ساده، روان، و تعداد کلمات عربى در آن کم است. شاعر در این سبک بیشتر طبیعت را وصف می کند یا به بیان پیروزی های اميران و شاهان می پردازد.

۲- سبک عراقى که شکل آن بیشتر به صورت غزل است و زبان آن در عین روانى گاهی پیچیده و دارای تشبيهات و تعبيرات خلّاقانه و شيواست. اشعار سبک عراقی در بیشتر مواقع برای بیان مضامین عاشقانه، عرفانی و اخلاقی به کار رفته اند.

۳- سبك هندى که به آن سبک اصفهانی نیز می گویند و با تکیّه بر تعبيرات و تشبيهات ظريف و دقيق و ترکیباتِ زبانی گاهی دشوار با  زبان محاوره ای  به بیان مضامین عاشقانه و انسانی می پردازد.

۴- سبك بازگشت که در این دوره، برخی از شاعران سبک هندی را رها کردند و به سبک خراسانی برای سرودن قصیده و سبک عراقی برای سرودن غزل روی آوردند.

 

از یک قرن پیش، به دلیل آشنایی ایران با اشعار اروپایی و ادبیات جهان، همچنین با آغاز جنبش و انقلاب مشروطیّت و تحولّات اجتماعی و سیاسی در ایران، تغییراتی در شعر برخی از شاعران راه یافت و سبک جدیدی به وجود آمد که به آن شعر نو می گویند. در شعر نو وزن، قافیه و برابری بیت ها اهمیّت کمتری دارد و به همین دلیل دیگر نمی توان نام نظم به آن داد.

 

همچنین نثر فارسى بعد از اسلام در طول زمان تغییر کرد. ابتدا نثر فارسی آسان، روان و بدون کلمات سخت و دشوار عربی بود، امّا کم کم کلمات عربی بسیاری وارد نوشته های فارسی شد و تمایل برخی نویسندگان به پیچیده نویسی، نثر فارسی را دشوارتر و دشوارتر کرد، امّا از حدود دویست سال پیش بعد از صدها سال نثر فارسی به سادگی خود بازگشت و به تدریج ساده نویسی گسترش یافت و نثر روزنامه نویسی پدید آمد.

Persian literature is usually divided into the two main types of verse (poetry) and prose. Of course verse and poetry are slightly different, but we are going to overlook that here.

In poetry, the poet arranges his/her words in a special order to give them rhythm and rhyme, but in prose the writer brings discourse without rhythm and rhyme so that it is usually freer, more dispersed, and without a particular order.

Iranians also had poetry before Islam but since Islam much of this poetry has disappeared. Of the ancient pre-Islamic literature, only parts of the Avesta, the holy book of the Zoroastrians, has remained.  After the victory of Islam in Iran, the Persian language, which was used for writing, fell out of use and Arabic was the dominant language for two centuries and no special literary works were written in Persian, but the (colloquial) form of the language; i.e. the ‘Dari’ form, was used informally amongst the people and became widespread in these two centuries. The spoken language gradually came under the influence of Arabic and the Arabic script came to be used for writing and, as a result, after this period, with a struggle by the Iranians, the Persian language spread in written form and, as a result, Persian literature found a new form. Actually, most of the literature of that time was in the form of poetry.

In various periods of history, poets and writers have sometimes had the protection of the king and sometimes, some of the kings would give orders to ruin libraries and burn books and writers and poets would either escape or be killed. These days, for example, only a few poetry lines, “beyts” exist from the first post-Islamic poets, even though many works of Iranian writers and poets in the further centuries post-Islam still remain, of which the most famous are the works of Ferdowsi, Khayyam, Nezami, Mowlavi, Sa’di, and Hafez. 

In terms of form and structure, poetry can be divided into different categories including ballad, sonnet, masnavi, and quatrain. Every two hemistiches of a poem are called a ‘beyt’ and, as an example, quatrains have four hemistiches, i.e. two beyts, but sonnets have from 5 to 14 beyts, of which all have the same rhyme and rhythm, and the first hemistich of the poem has the same rhythm as all sonnets. The subject matter of poetry can also be romantic, mystical, epic, educational etcetera.

The method of expressing themes in poetry changes over time, but there exist similar characteristics in the works of some poets from various periods and it is possible for the poetry of somebody who lived a thousand years ago to have similarities with the character of the poetry of a poet who spoke a poem one hundred years ago.

In general, poets use similar styles and formats for composing poetry in each era, which can be more or less grouped according to subject, choice of words and difficulty of language. Although poetry can be classified on the basis of various viewpoints, the most common and normal categorisation of styles is on the basis of eras. From this perspective, the works of poets are categorised into four different styles. These four styles are:

  1. The Khorasani style, by which poets from the Khorasan region first spoke their poetry. It mainly takes the form of a ballad and its words and language are simple and clear, and there are few Arabic words in it. In this style, a poet mainly describes nature or tells of the victories of princes and kings.    

  2. The Iraqi style, which mainly takes sonnet form and its language, despite being clear, is sometimes complex, containing similes and creative and flowing expressions. Most of the time, poems in the Iraqi style were used for expressing romantic, mystical, and moral themes.

  3. The Indian style, which they also call the Esfahani style, and which expresses romantic and humanitarian themes using fine and precise expressions and similes and combines language that is sometimes difficult and with spoken language.

  4. The Return style, in which era some of the poets let go of the Indian style and turned to the Khorasani style to compose ballads, and to the Iraqi style to compose sonnets.

Since the last century, there have been changes in the poetry of some poets because of the familiarisation of Iran with European poetry and world literature, as well as the start of the constitutional movement and revolution and social and political developments in Iran and a new style has appeared, which they call ‘new’ poetry. In new poetry, rhyme, rhythm and equivalence of beyts have little importance and because of this, it can’t be called ‘verse’.

Persian prose has also changed over time since Islam. At first, Persian prose was easy, clear, and without difficult Arabic words, but gradually, many Arabic words entered Persian writings and the willingness of some writers in complex writing, made Persian prose more and more difficult, but since about two hundred years ago, after hundreds of years, Persian prose regained its simplicity and simple writing gradually spread and journalistic prose appeared.

English Transliteration Persian Listen
Verse (or discipline / order) nazm نظم
Prose nasr نثر
We ignore nādide migirim نادیده می گیریم
Talk sokhan سخن
He / she arranges ārāyesh midahad آرایش می دهد
Rhythm vazn وزن
Rhyme qāfiye قافیه
Scattered parākande پراکنده
It disappeared az beyn raft از بین رفت
Avesta avestā اوستا
It was being used be kār miraft به کار می رفت
Application kār bord کاربرد
Dominant / ruler hākem حاکم
Colloquial mohāvere محاوره
Dari dari دری
To burn suzāndan سوزاندن
Century sade سده
Literati odabā ادبا
Structure / form sākhtār ساختار
Including az jomle از جمله
Ballad qaside قصیده
Sonnet ghazal غزل
Masnavi masnavi مثنوی
Quatrain robā’i رباعی
Hemistich mesrā’ مصراع
Line of poetry beyt بیت
Rhyming ham qāfiye هم قافیه
Romantic ‘āsheqāne عاشقانه
Mystical ‘ārefāne عارفانه
Epic hamāsi حماسی
Concepts mazāmin مضامین
Concept mazmun مضمون
Mystical 'erfāni عرفانی
Characteristics khosusiyyāt خصوصیّات
Similar moshābeh مشابه
Generally be tor-e kolli به طور کلّی
To compose music or poetry sorudan سرودن
More or less kam o bish کم و بیش
Difficulty sakhti سختی
Although agarche اگرچه
Classification taqsimbandi تقسیم بندی
Point of view didgāh دیدگاه
Popular motadāvel متداول
Usual ma'mul معمول
Classification tabaqe bandi طبقه بندی
Method shive شیوه
Clear ravan روان
Difficult doshvār دشوار
It describes vasf mikonad وصف می کند
Simplicity sādegi سادگى
In spite of dar 'eyn-e در عینِ
Similes tashbihāt تشبيهات
Expressions ta’birāt تعبيرات
Creative khallāqāne خلّاقانه
Fluent shivā شيوا
Meanings ma’āni معانی
Reliance tekiye تکیّه
Fine zarif ظریف
Precise / Detailed daqiq دقیق
They left / abandoned rahā kardand رها کردند
They turned ruy āvardand روی آوردند
Acquaintance āshnāyi آشنایی
Found its way rāh yāft راه یافت
Little by little kam kam کم کم
Tendency tamāyol تمایل
Complexity pichidegi پیچیدگی
Writing simply sāde nevisi ساده نویسی
Journalism (newspaper writing) ruznāme nevisi روزنامه نویسی
It appeared / came into existence padid āmad پدید آمد
It appeared zāher shod ظاهر شد

مریم:     کدوم سبک شعری رُ بیشتر دوست داری؟

بهمن:    سبک خراسانی رُ.

مریم:     چرا سبک خراسانی؟

بهمن:    چون هم آسون تره و هم کلمات عربی کمتری داره.

مریم:     با ادبیات اروپایی هم آشنا هستی؟

بهمن:    نه زیاد. تو چی؟

مریم:     آثار بعضی از نویسنده ها و شاعرای انگلیسی رُ خوندم.

بهمن:    به نظرم ادبیات اروپایی رو ادبیات ایران تأثیر داشته.

مریم:     درسته، مخصوصاً تو داستان نویسی.

Maryam:    What style of poetry do you like most?

Bahman:    The Khorasani style.

Maryam:    Why the Khorasani style?

Bahman:    ‘Cause it’s easier and it has fewer Arabic words.

Maryam:    Are you familiar with European literature too?

Bahman:     Not much. What about you?

Maryam:    I’ve read the works of some English writers and poets.

Bahman:     In my opinion, European literature has had an effect on Iranian literature.

Maryam:    That’s right, especially in story writing.

Fill the gaps in the sentences using the correct option from the words available
  • خلّاقانه
  • آشنایی
  • کم و بیش
  • وصف می کند
  • راه یافت

....................  با زبان فارسی و عربی برای این شغل لازم است.

بازی های ....................  در رشد کودک بسیار اهمّیّت دارند.

در این شعر، شاعر طبیعت زیبای ایران را .....................

این ورزشکار ایرانی به دور نهایی مسابقات المپیک  .................... .

دانشجویان زبان فارسی .................... سبک های شعر فارسی را می شناسند.

Submit
Retry
دو گونۀ اصلی ادبیات فارسی کدام است؟
بعد از پیروزی اسلام در ایران وضعیت ادبیات فارسی برای دو قرن چگونه بود؟
شاعران سبک خراسانی بیشتر چه چیز را توصیف می کردند؟
ساختار شعر سبک عراقی بیشتر چگونه بود؟
تغییرات به وجود آمده در شعر فارسی در یک قرن گذشته چه نوع شعری را به وجود آورد؟
Submit
Retry
Choose the synonym for each word from the options below it.
آزاد
تحوّلات
پدید آمد
Submit
Retry
Match each word with its synonym in the opposite column
کم کم
رایج
روش
سخت
عادّی
قرن
ویژگی ها
شبیه
طبقه بندی
رویکرد
گوناگون
به تدریج
متداول
شیوه
دشوار
معمول
سده
خصوصیّات
مشابه
تقسیم بندی
دیدگاه
مختلف
Submit
Retry
Match each plural noun on the right with its singular form on the left
شعر
ادیب
شاعر
موضوع
معنی
اشعار
ادبا
شعرا
موضوعات
معانی
Submit
Retry
Match each word with its antonym in the opposite column
نو
آسان
پیچیدگی
روی آوردن
کهن
دشوار
سادگی
رها کردن
Submit
Retry
Connect the words on the right with the words on the left to create Persian phrases
برد
بندی
نویسی
کار
طبقه
روزنامه
Submit
Retry
Connect the words on the right with the words on the left to create Persian phrases
مشروطیّت
محاوره
نو
بازگشت
انقلاب
زبان
شعر
سبک
Submit
Retry
Connect the words on the right with the words on the left to create Persian phrases
رفت
ماند
شد
آمد
از بین
به جا
کشته
پدید
Submit
Retry
Match each word or phrase with its synonym in the opposite column
به حساب نیاوردن
متفاوت بودن
استفاده می شد
داشتن
شعر گفتن
توصیف کردن
نادیده گرفتن
فرق داشتن
به کار می رفت
برخوردار بودن
سرودن
وصف کردن
Submit
Retry
Match each question on the right with the correct answer from the left
آرایش و نظم خاصّی دارد و دارای وزن و قافیه است
سخن نویسنده نظم خاٌصّی ندارد و آزاد تر است
کتاب خانه ها را خراب می کردند و کتاب ها را می سوزاندند
معمولاً از نظر موضوع، سختی زبان و ویژگی های شعری شباهت هایی دارند
سبک خراسانی
عاشقانه، عرفانی و اخلاقی
سبک هندی
بازگشت شاعر به سبک خراسانی برای سرودن قصیده و به سبک عراقی برای سرودن غزل
آشنایی شاعران ایرانی با اشعار اروپایی، جنبش و انقلاب مشروطیت و تحولّات اجتماعی و سیاسی در ایران
نثر فارسی دوباره ساده شده و نثر روزنامه نویسی نیز رواج یافته است
شعر چه ویژگی هایی دارد؟
خصوصیّات نثر فارسی چیست؟
پادشاهانی که با ادبیات مخالف بودند چه می کردند؟
معمولاً چه چیز در اشعار شاعران یک دوره یا یک سبک، مشترک است؟
وصف پیروزی های شاهان بیشتر در کدام سبک شعری سروده شده است؟
سبک عراقی بیشتر چه موضوعاتی دارد؟
در کدام سبک گاهی زبان محاوره استفاده می شود؟
سبک بازگشت چیست؟
تغییرات شعر فارسی در یک قرن گذشته به چه دلیل بوده است؟
آخرین تغییرات در نثر فارسی چه بوده است؟
Submit
Retry
Match each word with its synonym(s) in the opposite column
مربوط به عشق ، عشقی، در بیان عاشقی
مربوط به عرفان، عرفانی یا مانند عارفان
مانند کودکان
هنری یا مانند هنرمندان
عاشقانه
عارفانه
کودکانه
هنرمندانه
Submit
Retry
Match each word on the right with its meaning on the left
شعری که چهار مصرع دارد
شعری عاشقانه که همۀ بیت های آن با هم و با مصرع اول شعر هم قافیه و هم وزن هستند.
یکی از مشهورترین شاعران ایران
بیشتر به صورت قصیده است و کلمات آن ساده و روان هستند
رباعی
غزل
خیّام
سبک خراسانی
Submit
Retry